Alışkanlık tuzaklarına karşı dikkat!.. Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, basit unutkanlık, Alzheimer ve beyin sağlığı konusunda değerlendirmede bulundu. Unutkanlığın iyi ve kötü huylu olmak üzere iki türü bulunduğunu belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Biri basit unutkanlıktır yani iyi huylu unutkanlık, selim tabiatlı unutkanlık da deriz. Diğeri ise habis unutkanlık yani kötü huylu dediğimiz unutkanlıklardır. Bu iki unutkanlık birbiriyle çok karışıyor. 60 yaş üzerinde unutkanlık başladığı zaman bu kadar unutkanlık olur’ deniliyor ve Alzheimer riski göz ardı ediliyor. Alzheimer ve demansın ilk başlangıç belirtileri unutkanlık olduğu için buna dikkat etmek gerekiyor. Beynimizdeki o basit unutkanlık deyip geçmememiz lazım.” uyarısında bulundu.

Basit unutkanlıklara değinen Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Buzdolabını açarsın. ‘Ne alacaktım?’ dersin bir düşünürsün. Telefonunu eline alırsın ‘Kimi arayacaktım?’ dersin ve sonra hatırlarsın. Böyle unutmalar olabilir.” dedi.

Alzheimer riski yüzde 50’ye çıkıyor

Dünyada ve ülkemizde ortalama insan ömrünün uzadığını, dünyada da Türkiye’de de kadınlarda 78, erkeklerde 74-76 gibi ortalama bir yaş olduğunu kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Hatta bu ortalama 80-90’a çıktı. Mesela bir insan 60-65 yaşına geldi, unutkanlığı başladı. Bu kadar unutkanlık olur deyip, tedbir almazsa bir müddet sonra bu unutkanlığın nedeninin Alzheimer olduğu anlaşılabiliyor. Kişi hayatının son 10 senesini Alzheimer olarak geçirebilir çünkü 85 yaşının üzerindeki kişilerde Alzheimer ihtimali yüzde 35-50’ye kadar çıkıyor.” dedi.

Beyni doğru kullanmak

Beynimizin de tıpkı cildimiz gibi yaşlandığını belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Beynini doğru kullanan, 100 yaşına da gelse hafızası, zihni pırıl pırıl oluyor. Unutkanlıkla ilgili başlangıçta erken önlem alınması önemlidir.  Alzheimer’da unutkanlığın ancak yüzde 5-10’u genetiktir. Geri kalanı tamamen beyni yanlış kullanmayla ilgilidir.”dedi.

Öğrenmelerle hafıza zayıflamıyor

ABD’de ortaya çıkan bir olguya da değinen Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Bu enteresan ve aynı zamanda literatüre de giren bir olgudur. San Francisco’da bir matematik profesörü satrançta 8 hamle ötesini görebilirken bunun 5’e düştüğünü fark etmiş. Sonra nöroloğa gidiyor. Nörolog testleri yapıyor. Bütün ölçeklerde her şey normal çıkıyor. Zeka testlerinde yaş grubu normal veri tabanı içerisinde. Daha sonra beyin check-up’ı yaptırıyor. Orada kesin tanı beyindeki plaklardan anlaşılıyor. Beyninde çok sayıda plak olduğu belirleniyor fakat kaybı yok. Sonra yapılan araştırmalarda şu ortaya çıkıyor: Beynini öyle güzel kullanıyor ki beyindeki amenoit plaklar olduğu halde beyin kendine yol bulmuş, yeni öğrenmelerle kişinin hafızası hiç zayıflamamış.” diye konuştu.Beyin kanaması belirtilerine dikkat!..

Deneyimlere açıksa çalışıyor

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, bir dönem beyin hücrelerinin sayısının sabit olduğu ve yaş ilerledikçe bu hücrelerin öldüğünün kabul edildiğini belirterek “1998’de bu keşfedildi. Beyin hücreleri ölmüyor. Beyinde hipokampus bölgesi var. Beynin ortasında bulunan ve hafızanın oluşturduğu bölge, kök hücreler üretiyor. Kişi beynini canlı kullanırsa yani yeni deneyimlere açıksa ya kullan ya kaybet kuralıyla beyin çalışıyor. Kullandıkça beyin açılıyor, açıldıkça kök hücrelerden yeni hücre üretiyor. O hücreler göçüyor, kullandığı beyin alanı neresiyse oraya gidiyor. Orada ağlar oluşturuyor. Orada network oluşturuyor. Kişinin beyni pırıl pırıl çalışıyor. Beyinde plaklaşma olduğu halde hafıza zayıflamıyor.” dedi.

Zihin için yaşam tarzı önemli

Sağlıklı bir zihin ve hafıza için yaşam tarzının da önemli olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Beslenme önemli, yaşam tarzı önemli ve beyni kullanma kılavuzumuzun olması önemlidir. Beynimizi doğru kullanıyorsak basit unutkanlığı hastalıkla karıştırıp panik yapmamak gerekir. Alzheimer’da genetiğin yüzde 15 gibi bir rolü var. Yüzde 70-85 yaşam biçiminin rolü vardır. Unutkanlık beynimizi iyi kullanıp kullanmamayla ilgilidir.”  dedi.

Alışkanlık tuzaklarına dikkat

Beyin sağlığı için beyin dostu bir yaşamın önemli olduğunu kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Beyin dostu beslenme ve beyin dostu alışkanlıklar önemlidir. Beynimizin öyle bir özelliği var ki yapılan bir araştırmada, bir insan kumar oynamayı 440 defa yaparsa onu artık otomatik yapmaya başladığı tespit edilmiş. Günlük yaşamda sıkça karşımıza çıkar. Otomobil kullanan bir kişi hep kullandığı güzergahta ezbere gider. Daha önce oraya defalarca gitmiştir, beyin otomatik öğrenme yapıyor. Düşünce, duygu ekleyince inanış oluyor. Tekrar edince alışkanlık oluyor. 6 ay tekrar edince bu kişilik haline geliyor. Onun için tekrarlar çok önemli. Yanlış bir şeyi de tekrar ettiğinde alışkanlık oluyor. Onun için ileri yaşta insanın en çok hata yaptığı şey alışkanlık tuzaklarıdır, alışkanlıklar zihinsel tuzaktır.”dedi.

Yeni deneyimlere açık olmak

Beynin sürekli dinamik tutulması gerektiğini ifade eden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Yeni deneyimlere açık olan kişilerin beyinleri sürekli pırıl pırıl çalışıyor. MR cihazına sokuyoruz. Beyninin her tarafı her konuda aktif. Hatta şuna benzetiliyor: Bir vadi düşünün, yazın vadide eğer sulanmayan bir alan varsa sapsarıdır ama eğer bir yere bakılıyorsa, sulanıyorsa ağaçlı, çiçekli, kuşlu, yemyeşil alandır. İnsan beyninde de öyledir. Bakımlı alanlar beyinde hareketli, canlı, dinamik oluyor. Bu kullanmayla ilgilidir. Kullanılmayan alanlar, kurumuş vadi gibi kuruyup kalıyor. O nedenle burada önemli olan büyük fotoğrafı görerek beyni ustaca ve bilgece kullanmaktır. Beyni kullanabilmek unutkanlığı önlemede en önemli basamaktır, beynin yaşlanmasına karşı en büyük çözümdür.”dedi.

Beyin sağlığını korumak ve beyin yaşlanmasını önlemek için tavsiyelerde de bulunan Prof. Dr. Tarhan, “Beynimizi günlük yaşam aktiviteleri içinde yoğun kullanmamız önemli. Bulmaca ve sudoku çözmekten daha önemlisi örneğin her gün aynı yoldan gitmek yerine farklı yollardan gidilmesi önerilebilir. Yani hep aynı alışkanlıkları devam ettirmek yerine sık sık alışkanlık değiştirmek, sık sık pozisyon değiştirmek tavsiye edilebilir.”dedi.

Eşini unutur, anne-babasını unutmazlar… 

Alzheimer hastalığında beynin yeni öğrenme yapamadığını kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Alzheimer hastaları eskileri çok iyi hatırlar ve anlatır ama yeni şeyleri hatırlayamaz, unutur. Alzheimer’ın tipik özelliğidir. Buna retrograd amnezi diyoruz. Alzheimer çok ilerlediği zaman eşini unutur ama anne ve babasını unutmaz. Çünkü küçüklüğe dair şeyler beyinde kalıyor. Bu nedenle Alzheimer hastalığında beyin yeni öğrenmeleri yapamıyor.”dedi.

Beynimiz de kuyu gibi kullandıkça…

Kişinin yeni öğrenmelere açıksa beynin sürekli çalıştığını ifade eden psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Beyin devamlı yeni öğrendiği için katmanları hep canlı kullanıyor. Beyin ya kullan ya kaybet kuralıyla çalışıyor. Bu nedenle kuyuya benziyor. Kuyudan su çektikçe kuyu nasıl açılıyorsa beynimiz de kullandıkça açılan bir organ.”dedi.

The post Alışkanlık tuzaklarına karşı dikkat!.. appeared first on DOCTORS BPM.

Bütün bu olanlar da ne? Neden? Neler olacak? Biz yetişkinler ne yapıyoruz? Her yerden gelen bilgi bombardımanı altında belirsizlik çok. Düşünüyor, kaygı, korku, üzüntü, kızgınlık hissediyor, yorumlar yapıyoruz.

Kuşkusuz en çok düşündüğümüz de çocuklar. Çocuklarımızın bugünü, geleceği… Ya bütün bu olanlarla, bu kaosta onlar, çocuklar ne düşünüyor? Ne hissediyor ve neye ihtiyaçları var?

Onlar henüz çocuk… Ve en en büyük ihtiyaçları biz yetişkinlerin dikkati… En yakınları tarafından ilgi, bakım ve sevgi görmeye devam edebileceğine güvenme ihtiyaçları var. Duygularını farketmek, ortaya koyabilmelerini desteklemek ve uygun karşılığı vermeye çalışmak bizlerin sorumluluğu. Yetişkinler de doğal olarak bu kaosun içinde ve mükemmel derecede sağlam duruş ve duygusal esneklik gösteremediği anları olacak. Kendinize de fazla yüklenmeden sadece elinizden geleni yapmaya çalışın. Onlar doğal olarak yetişkinlerin ne yaptığına bakarak kendilerini düzenliyorlar. Çocuklar en çok kendilerine ve ailelerine bir zarar gelmesinden, sevgilerini, desteklerini kaybetmekten korkar. Çocukları korumak ve geliştirmek için bu yeni düzene elden geldiğince esnek ve uyumlu karşılık verelim ki, onlar da değişime ayak uydurmayı öğrensin. Sevilmeye, desteklenmeye devam edileceğine güven hissedebilsinler. Korkuları, kaygıları, zorlukları isimlendirme ve üstesinden gelme becerisini bizimle birlikte geliştirsin, güçlensinler.

O halde ne ve nasıl yapılsa iyi olur? Öncelikle sizler sağlıklı bilgi edinin. Aşırı yorumlar, fantazi içeren senaryoları değil, sağlıklı bilgiyi, bilimi takip edin. Sağlıklı bilgi, güç ve güven verir. Zihninizi aydınlatır ve daha güvenli, sakin hissederek iletişime geçebilirsiniz. Bu yüzden önce kendinizi olabildiğince sansasyonel, abartılı yada olanı yok sayan, küçülten yorumlardan, bilgi kirliliğinden koruyun ki, çocuğunuzu da koruyabilin… İyi bir iletişim için sözleriniz kadar beden dilinize özen gösterin. Saygıyla, sevgiyle, anlayışla yaklaşın. Onunla iletişime açık olduğunuzu hissettirin. Konuşurken onun seviyesine inerek göz teması kurun. Soru sorabilmesini teşvik edin. Tekrar, tekrar sorduğunda sabırla ve dürüstlükle dikkatle dinleyin, anladığınızı farketmesini sağlayın. Yaşına uygun, kısa, az, öz ifadelerle cevap verin…  Konuşmuyorsa, konuşmaya hazır hissedinceye kadar bekleyin. Zorlamayın ama konuşmak istediğinde cesaretlendirin, onu dinlemeye açık olduğunuzu bilsin. Çocuklar sıklıkla ortaya çıkan olumsuz durumlarda sorumluluk ve suçluluk hissetmeye eğilimlidir. Bu konuda rahatlatın, onun hatası olmadığı konusunda güvence verin.

Yeni normale uyumlu bir aile kuralları ve rutini oluşturun.

Planlamaya çocukların da katılmasını sağlayın ki, etkinliklerini hissedebilsinler. Rutinleri oluşturmak güven verir. Sağlıklı beslenme, oyun, egzersiz, yaşına uygun ev içi sorumlulukları, günlük okuma ve ders çalışma faaliyetleri, uykuya yatış, kalkış saatlerini belirli bir rutine yerleştirmeye çalışın. Birlikte gevşeme egzersizleri yapın. Daha önceki hobiler ve inançlarla ilgili faaliyetlere şimdiki ortama uygun yollarla devam edin. İletişim şeklinizde değişim var ve siz de aranızdaki özel ilişkiyi renklendirecek size özel ve yaratıcı  bir biçimde uyum geliştirin. Çalışma, dinlenme ve eğlenme biçiminde yeniliklere açık olun.

Çocuğunuzda korku, kaygı, içe kapanma, saldırganlık, uyku bozuklukları, davranış bozuklukları geliştiyse ve 2 haftadır devam ediyorsa profesyonel yardım alın. Geçmişte sorunları olan, ilaç tedavisi ve/veya terapi görmekte olan çocukların tedavisini, doktoruyla online bağlantıyla da olsa, sürdürün.

“Doktorlar bu hastalığı yenmek için çok çalışmaya devam ediyor, biz de böyle kurallara uyarak, temizliğe dikkat ederek ve evde kalarak, başkalarına çok yaklaşmayarak bu hastalığın bulaşmasını azaltmak için diğer insanlara ve doktorlara yardım ediyoruz” diyebilirsiniz. “Aynı zamanda böyle dikkatli davrandığımız için kendimizi ve ailemizi daha dirençli ve güçlü hale getiriyoruz. Hastalansak da doktorların bizi daha kolay iyileştirmesine olanak sağlıyor, yardım ediyoruz”, diyebilirsiniz. Ölüm kavramını henüz yetişkin gibi  anlayamayabilirler. Yaşına uygun, doğru anladığında emin olacak şekilde konuşun. Kaçınmadan ama ne anlayabileceklerine dikkat ederek anlatın.

Anne-babası çalışan, özellikle sağlık çalışanı olan, yüksek riskli ortamda bulunan çocuklara bunu anlatabilmek çok daha zor olacaktır. Hayatının merkezinde büyük değişimler onları çok korkutur. Anne babalarının eve gelememesi, onlara sarılamaması, yaklaşamamasının sebebini anlayabileceği şekilde anlatın. Online görüntülü sohbetinizde de sevginizi iletmenin size özel, yaratıcı yollarını araştırın.

Anne yada babasını kaybetmiş çocuklara üzüntünün, kaygının, korkunun, öfkenin doğallığını sabırla anlatın. Herkesin yası yaşama şekli farklı olabilir. Herkesin birbirinin duygularına anlayış göstermesinin ve birbirine yardım etmesinin önemini anlatın, sabırlı davranın. Sevgi ve destek alabileceği kaynakların çocuğa güven vermesini sağlayın. Çok zorlandığınız durumlarda profesyonel yardım istemekten kaçınmayın.

Psikiyatrist–Psikoterapist – Uz.Dr. Emine Filiz ULUHAN

The post Çocuklarımızın ruh sağlığını koruyalım appeared first on DOCTORS BPM.