Sabri Ülker’den Bilim Ödülü. Sabri Ülker Vakfı tarafından 2016 yılından beri verilen Sabri Ülker Bilim Ödülü, İstanbul’da gerçekleştirilen bir törenle sahibini buldu. Toplum sağlığı üzerine araştırmalar yapan genç bilim insanlarına verilen en saygın ödül programları arasında yer alan Sabri Ülker Bilim Ödülü’nün bu yılki sahibi Berlin’deki Max Planck Moleküler Genetik Enstitüsü’nde Kök Hücre Kromatin Grubu’nun liderliğini yürüten Dr. Aydan Bulut Karslıoğlu oldu. Kök hücre biyolojisi ve embriyonik gelişim alanındaki öncü katkılarından dolayı bu ödüle layık görülen Dr. Aydan Bulut Karslıoğlu’na ödülünü Yıldız Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ali Ülker, Yıldız Holding Yönetim Kurulu Üyesi Yahya Ülker, Harvard Sabri Ülker Merkezi ve Ödül Jürisi Başkanı Prof. Dr. Gökhan Hotamışlıgil, Harvard Toplum Sağlığı Fakültesi Dekanı (Harvard T.H. Chan School of Public Health) Prof. Dr. Andrea Baccarelli ve Sabri Ülker Vakfı Başkanı Dr. Talat İçöz takdim etti.

Ali Ülker: Bilim insanları itici güçtür

Sabri Ülker Bilim Ödülü’nün bilimsel araştırmaları destekleyerek topluma ve insanlığa sunduğu katkıya dikkat çeken Yıldız Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ali Ülker, “Dünya genelinde yaklaşık 9 milyon bilim insanı, insanlığın karşı karşıya olduğu zorluklara çözüm üretmek ve yaşam kalitesini artırmak için aralıksız çalışıyor. Bu çalışmaların olumlu neticesi tüm dünyada bilimsel olarak gözlemlenebiliyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSO) verileri, insan ömrünün son yüzyılda dramatik bir şekilde arttığını gösteriyor. 1900’lerin başında ortalama 31-40 yıl olan yaşam süresi, 2000’lerde gelişmiş ülkelerde 75-80 yıla kadar çıkmış durumda. Bunun nedenini hastalıkların erken aşamada teşhisi, tedavisi ve insan yaşam döngüsünün oldukça detaylı bir şekilde biliniyor olması diyebiliriz. Sabri Ülker Bilim Ödülü ile biz de bu değerli çabaların arkasında durmaktan ve genç bilim insanlarımızı teşvik etmekten büyük bir mutluluk duyuyoruz. Onların özveriyle gerçekleştirdikleri çalışmalar, bugünle birlikte geleceğe de ışık tutuyor. Bu ödül, sadece bir takdir değil, bilim dünyasında yeni fikirlerin yeşermesi ve yenilikçi projelerin hayat bulması için de bir zemin hazırlıyor. 2010 ile 2020 yılları arasında dünya genelinde yaklaşık 26,4 milyon bilimsel makale yayınlanmış, bu da bilimsel bilginin hızla arttığını göstermektedir. Çabalarımız, genç araştırmacıları motive ederek bilim dünyasına yeni keşifler kazandırmalarına ve insanlığın geleceğini şekillendirmelerine destek oluyor.

Prof. Dr. Hotamışlıgil: Gençlerle iftihar ediyoruz

Harvard Sabri Ülker Merkezi Başkanı Prof. Dr. Gökhan Hotamışlıgil, Sabri Ülker Vakfı’nın bilimsel çalışmalara sunduğu sürdürülebilir desteğin önemine dikkati çekerek, şunları kaydetti: “Bilimsel araştırmaların başarıya ulaşması için ciddi bir zaman ve kaynak ayrılması gerekiyor. Bu uzun ve engebeli yolculukta tüm bilim insanlarının teşvik edilmesinin ve başarılarının taçlandırılmasının çok önemli olduğunu düşünüyorum. Bu sene 9’uncusu düzenlenen Sabri Ülker Bilim Ödülü ile her yıl farklı alanlardaki önemli keşifleri gerçekleştiren tüm genç Türk bilim insanlarımızın çalışmalarını hep birlikte alkışlıyoruz. Hem hücrelerin hem de canlıların enerji ve gıda kaynaklarını etkin kullanma ve yaşamın idamesi için uyum süreçlerinde etkin olan mekanizmalarından biri olan ‘diyapoz’ üzerindeki öncü çalışmaları için ödüle bu yıl layık görülen Dr. Aydan Bulut Karslıoğlu’nu kutluyorum.” Prof. Hotamışlıgil, Ülker Ailesi ve Sabri Ülker Vakfı’na bilime verdikleri destek için teşekkürlerini sunduğunu ifade ederek Dr. Karslıoğlu’nun gelecekteki çalışmalarını bu motivasyonla daha da ileriye taşımasını temenni ettiğini belirtti.

Dr. Karslıoğlu: Takdir edilmesi gurur verici

Sabri Ülker Bilim Ödülü’nün bu yılki sahibi Dr. Aydan Bulut Karslıoğlu ise şunları söyledi: “Genç bilim insanlarının öncü araştırmalarını bu kıymetli ödülle onurlandıran Sabri Ülker Vakfı’na ve jüri üyelerine tüm ekibimiz adına teşekkür ediyorum. Yaşamın ilk birkaç gününde embriyoların geçirdiği genetik, epigenetik ve metabolik değişimleri incelediğimiz araştırmalarımızın takdir edilmesi bizim için büyük gurur ve motivasyon kaynağı. Embriyonik kök hücre araştırmaları şimdiye kadar bilimde ve hastalıkların tedavisinde büyük adımlar atılmasını sağladı ve bundan sonra da kök hücre tedavilerine ışık tutacak.  Layık görüldüğüm bu ödül, yalnızca bireysel başarının değil, bilimin toplum sağlığının gelişimine sunduğu katkının da ödüllendirilmesi anlamına geliyor.”

Çığır açabilecek araştırma

Pek çok memeli hayvan, zorlu çevre koşullarıyla karşılaştıklarında embriyolarının gelişimini duraklattıkları ilginç bir hayatta kalma mekanizması geliştirmiştir. Diyapoz adı verilen bu mekanizma sayesinde, açlık gibi olumsuz dış etkenlerle karşılaştıklarında, ortam yeniden uygun hale gelene kadar embriyonik gelişimi askıya alabilirler. Bu süreç boyunca kök hücreler farklılaşma potansiyellerini korurlar, ancak bu hafızanın nasıl kodlandığı ve uyku hali boyunca nasıl korunduğu hala gizemini koruyor. Bilim insanları diyapozun nasıl başlatıldığı, nasıl sürdürüldüğü ve hücrelerin nasıl yeniden etkinleştirildiğinin mekanizmasını çözmek istiyor.

Embriyonik diyapoz çeşitli memelilerde gözleniyor. Benzer mekanizmaların insanlarda da mevcut olup olmadığı tartışılırken, Dr. Bulut Karslıoğlu’nun grubu yakın zamanda insan hücrelerinin de diyapoz kapasitesine sahip olduğunu öne sürdü. Hücresel uyku halinin insan vücudunun işleyişinde bir rol oynadığı bilinmektedir; burada uyku halindeki kök hücreler, dokuların yenilenmesi ve onarılması için bir havuz görevi görür. Bu nedenle Dr. Bulut Karslıoğlu’nun araştırmaları aynı zamanda diğer bağlamlardaki hücresel uyku halleri üzerine yapılan araştırmaların ilerletilmesi potansiyeline de sahiptir.

Dr. Aydan Bulut Karslıoğlu, araştırma ile ilgili olarak: “Embriyonik sistemimizin, sadece bizi değil diğer uyku sistemlerini de ilgilendiren temel keşiflere araç olmasını umuyoruz.” diyor.

Dr. Aydan Bulut Karslıoğlu Kimdir?

Aydan Bulut Karslıoğlu, 2006 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nden (ODTÜ) kimya mühendisliği ana dal ve biyoloji yan dal lisans derecelerini aldı. 2006-2008 arasında Bilkent Üniversitesi’nde moleküler biyoloji ve genetik üzerine yüksek lisans araştırması yapan Bulut Karslıoğlu, 2008 yılında doktora çalışmaları için Almanya’nın Freiburg kentindeki Max Planck İmmünobiyoloji ve Epigenetik Enstitüsü’ne katıldı. Dr. Bulut Karslıoğlu doktora sonrası araştırmaları için 2013’te Kaliforniya Üniversitesi San Francisco Kampüsü’ne dahil oldu. 2018 yılında, Berlin’deki Max Planck Moleküler Genetik Enstitüsü’nde bağımsız araştırma laboratuvarını kuran Bulut Karslıoğlu, son yıllarda Sofja Kovalevskaja Ödülü, Emmy Noether Fonu ve Avrupa Araştırma Konseyi Fonu gibi prestijli ödüller kazandı. Dr. Aydan Bulut Karslıoğlu, halen aynı enstitüde Kök Hücre Kromatin Grubu liderliği görevini yürütüyor. Kritik biyolojik süreçlere ışık tutan Dr. Karslıoğlu’nun moleküler biyoloji alanındaki bilimsel çalışmaları ile saygın uluslararası dergilerdeki yayınları, gelecek nesil bilim insanları için “ilham verici” olarak değerlendiriliyor.

The post Sabri Ülker’den Bilim Ödülü appeared first on DOCTORS BPM.

Corona virüse karşı defans oluşturun… Düşünün ki; insan bedeninde her 10 hücreden yalnız biri insan hücresi, diğer 9’u mikroorganizma… Önemli olan kaç tanesinin koruyucu yani probiyotik olduğudur. Yani maçı almak istiyorsanız, güçlü olmalısınız.

Vücutta bağışıklık sisteminin ne kadar güçlü olacağını belirleyen diğer bir unsur da bağışıklık sisteminin ihtiyaç duyduğu temel vitamin ve minerallerdir. Tamamını 10 maddede toparlamak gerekirse:

Probiyotik destekler: Her ayrı probiyotik destek ürünün yapısında farklı çeşitlilikte ve sayıda koruyucu bakteri var. Dolayısıyla her seferinde daha önce denemediğiniz bir probiyotiği deneyin. Kış boyu kullanın. Taşıması gereken diğer özellikler ise; mide ve safra asitlerine, antibiyotiklere dayanıklı olmalıdırlar, bağırsağa indiklerinde aktivite gösterebilmeliler. Sıvı flakon, toz saşe, kapsül ve damla formları mevcuttur. Hepsini sırayla kullanın. Başlangıçta ishal gibi dışkılama olabilir, aldırış etmeden bağırsak temizliği için düzenli inatla düzenli kullanmaya devam edin. Viral enfeksiyonlara karşı probiyotik destekler, sizi koruyucu etkiye sahiptir.

Düzenli su tüketimi: Sadece Corona virüs için değil, tüm enfeksiyonlarda ve önlenmesinde su vazgeçilmezinizdir. Boğaz ve ağız yolu gün boyu ıslak tutulmalı, yudum yudum 10 dakikada bir su içilmelidir. Tüm sistemi arındırdığınızı düşünmenizde fayda var.

D vitamini: Mutlaka kanda 25(OH) Vitamin D düzeyinizi acilen ölçtürün. Kanda D vitamini düzeyinizi 60-80 ng/ml aralığına çekmeyi hedefleyin. Doktorunuza danışarak, ayda 1 kez 1 ampulü kırıp 1 lokma ekmeğe dökerek, tok karnına alın ve bunu kış boyu ayda 1 kez yapmaya devam edin. Damla şeklindeki destek ürünler, mevcut kan değerini korumaya yardımcı olabiliyor, ampul şeklinde yüklü destek alın. Yaz aylarında her gün 10 dk tehlikeli saatte kolda dirsekten aşağıda kalan kısmı güneşlendirin, bu esnada güneş koruyucusu ve güneş gözlüğü kullanmayın.

Demir:  Kanda demir seviyesi, sabit tutulmaya çalışılır. Bu iş, demir deposu tarafından gerçekleştirilir. Yani depo demirin ölçümü için kullanılan kan parametresi “ferritin” düzeyinin; 35 ve üzerinde olması istenir. Kanda normal görünebilir. Amacınız bağışıklığı desteklemek olduğunda, depo demir sizin için esaslı bir ölçektir. Kanda demir seviyeniz normalken, ferritin çok düşük olabilir veya bağışıklık için yeterli düzeyde olmayabilir. Ülkemizde kadınlarda ve çocuklarda demir eksikliği anemisine sık rastlanmaktadır. Yani aslında bağışıklık sistemini tehdit eden hastalıklar arasında dolaylı olarak, demir eksikliği anemisi de yer almaktadır. İştah açmayan ve kabızlık yapmayan demir destekleri için beslenme ve diyet uzmanınıza başvurunuz. Ayrıca demir deponuzu boşaltmak suretiyle bağışıklığı aşağı çeken içecekler de mevcuttur. bunları da kontrol altında tutunuz: Beyaz, siyah, yeşil çay, espresso, Türk kahvesi, Americano başta olmak üzere kahve çeşitleri, guarana içerek sporcu destekleri veya zayıflama ürünlerine dikkat!…

Çinko: Bağışıklığın temel gereksinmesi çinkonun en güçlü kaynaklarından biri zencefil, diğer ise kuruyemiştir. Tüm gün içeceğiniz suya zencefili 3 ince dilim veya 1 çorba kaşığı toz olarak ekleyin. Günlük Çinko seviyenizi zencefilin yanı sıra kuruyemişleri 15-30 adet yiyerek destekleyin.

C vitamini: Çoğu bireyin C vitamini için meyveye ihtiyacı var fakat meyvenin şekerine ihtiyacı yok. En genel geçer öneri de bu noktada limondur.  Her gün kişi başı 1 limonu bitirin.

E vitamini: Bağışıklık için kıymetlidir. Zeytinyağlı salatalar ve gerçek tereyağlı yemekler ile her gün düzenli olarak 15-30 adet tüketilen kuruyemişler eksik olmamalıdır.

A vitamini: Havuçtan korkan patates olsun mu?… Sanki baklava börek… Her gün düzenli olarak yağlı bir besin yanında havuç yiyin veya zeytinyağlı limonlu salataya havuç ekleyin. İşlem görmüş domateste; A vitamini aktivitesi artar. Böylece salça, A vitamini aktivitesi en yüksek besinlerden biri olup Türk mutfağının neredeyse bel kemiğini oluşturur. Yağlı salçalı yemekler değişen/dönüşen mutfak kültürümüzde yok olmaya yüz tutuyor olsa da; siz bağışıklığınızı düşünerek evinizden eksik etmeyin ancak yağı da yakmayın. Böylece hem A hem de E vitamini daha etkili olacaktır.

Soğan ve sarımsak: Haftada 2 kez çiğ soğan ve/veya sarımsak yemek üzere gerekirse eve kapanın.

Bitki çayları: Ekinezya, adaçayı, kuşburnu, kışçayı ve zencefilli limonlu naneli bitki çayları her gün evinizden kupanızdan eksik olmasın.

The post Corona virüse karşı defans oluşturun appeared first on DOCTORS BPM.

“Beynimizi korumaya başlamak için asla çok erken veya çok geç değildir” diyen Acıbadem Ankara Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Esra Mıhçıoğlu “Onlarca yıllık araştırmalar, kalp sağlığımızı koruyan egzersiz, beslenme ile yüksek tansiyon, diyabet ve kolesterol seviyelerini dengede tutma gibi yöntemlerin beyin sağlığı için çok önemli olduğunu gösteriyor. Orta yaşlardaki obezite, ileri yaşlarda Alzheimer hastalığı için bir risk faktörü olabilir ancak yaşlılıktaki kilo kaybı, bu hastalık için daha büyük bir risk nedeni olabiliyor. Aynı şey yüksek tansiyon da orta yaşlarda Alzheimer hastalığı için daha riskini artırırken daha sonraki yıllarda etkisi o kadar olmuyor” diyor. Yaşamın her döneminde beyin sağlığını geliştirmenin mümkün olduğunu ifade eden Dr. Esra Mıhçıoğlu, çocuklukta, ergenlikte, yetişkinlikte ve yaşlılıkta yapılması gerekenleri anlattı.

Çocukluk Dönemi: Sanat ve müzik önemli

Yaşamın ilk birkaç yılının beyin hücrelerini büyütmek ve aralarında sinaps denilen bağlantıları geliştirmekle geçtiğini söyleyen Dr. Esra Mıhçıoğlu “Doğumdan 12 yaşa kadar) 100 milyardan fazla nöron ve 100 trilyon sinaps gelişimi olur. 2 yaşındaki bir çocuk, bir yetişkinin yaklaşık iki katı kadar sinapsa sahiptir. Bu da çocukların dil ve müzik gibi yeni beceriler edinmede neden bu kadar hızlı olduklarını açıklar” dedi. Çocuklarının beyin sağlığını önemseyen anne babalara çeşitli önerilerde bulunan Dr. Esra Mıhçıoğlu, yapılması gerekenleri şöyle sıraladı:

● Güvenli oyun ortamları hazırlayın.

● Çocuklukta iyi beslenme alışkanlıkları edinmek, hayatın geri kalanını da olumlu etkiliyor. Kepekli tahılları, meyveleri ve yumurtaları çocuklarınızın öğünlerine ekleyin.

● Rahat bir uyku rutini oluşturun. Bir araştırmaya göre, çocuklar uykuya daldığında, beynin matematik, mantık ve dil öğreniminden sorumlu olan sol yarım küresi ile yaratıcı ve sanatsal işlevlerle ilgili sağ yarım küresi arasındaki bağlantılar güçlenerek benin olgunlaşmasına yardımcı oluyor.

● Çocuğunuzu müzikle erken tanıştırın. Araştırmalar risk altındaki çocukların iki yıl boyunca müzik eğitimine katıldıktan sonra sesleri işleme becerisinin arttığını gösteriyor. Bu becerinin daha iyi öğrenmeye ve dil yetkinliklerine etki ettiği düşünülüyor.

Ergenlik Dönemi: Teknolojiye dikkat!

Çocukluğun ardından beyindeki gelişmeler de farklılaşıyor. Öyle ki ergenlik döneminde beynin üstünü örten korteks tabakasındaki incelme ile sinir hücrelerinin üzerini kaplayan ve etkili iletimi sağlayan myelin kılıf düzeyinin artması sayesinde beyindeki bağlantılar da güçleniyor. Ergenliğin, beyin gelişimi için en önemli ancak bir o kadar da riskli bir dönem olduğuna dikkat çeken Dr. Esra Mıhçıoğlu, şu önerilerde bulundu:

● Çocuğunuzu alkol ve uyuşturucu gibi zararlı alışkanlıklardan uzak tutmanın şaşırtıcı derecede basit bir yolu var; iyi iletişim ve birlikte yenecek akşam yemeği.

● Güvenli sporu teşvik edin. Hem bedensel hem de duygusal açıdan faydalı olan sporlar beyin gelişimi için de çok önemli.

● Yatmadan önce teknolojik cihazları kapatın. Instagram ve WhatsApp gibi programlar bu yaş grubu için önerilen dokuz saatlik uyku süresini azaltıyor. Ergenlerin birçoğu bütün gece telefonlarında video izliyor ve arkadaşlarıyla sohbet ediyor. Uyku yoksunluğu, depresyona ve birçok dürtüsel davranışa kapı aralıyor. Ebeveyn dahil herkesin geceleri telefonları yatak odasının dışında bırakması ve tüm elektronik cihazları kapatması bir ev kuralı olarak uygulanmalı.

● Ergenlik, kilo alımı için savunmasız bir dönemdir. Gazlı içecekler ve enerji içecekleri gibi ilave şeker içeren ürünleri evinizden uzak tutun. Çocuklarınızı şekersiz bitki çayları ve bol su içmeye teşvik edin.

 Yetişkinlik Dönemi: Stresle baş etmeyi öğrenin

Yetişkinlikte yani 20-39 yaşlar arasında beynin farklı alanları birbiri ile daha da bağlantılı hale geliyor. Böylece duygusal dürtüler için kontrol ve denge sistemi oluşuyor. Bu dönemde aksonların (sinir lifi, nöronun elektriksel uyarıları taşıyan ince, uzun çıkıntısı) çevresinde daha fazla miyelin geliştiğini ve beynin tamamındaki iletişimin hızlandığını anlatan Dr. Esra Mıhçıoğu, yetişkinlikte dikkat edilecek noktalar hakkında şu bilgileri verdi:

● Stresle baş etmeyi öğrenin. Araştırmalar, stres, korku ve anksiyetenin beyni etkileyip ve yaşamın ilerleyen dönemlerinde bunama ve diğer rahatsızlıkların gelişiminde büyük risklere yol açtığını ortaya koyuyor.

● Açık havada egzersiz yapın. Egzersiz, beyninizi sağlıklı tutmanın en önemli yollarından biri. Koşu yapmak, tenis oynamak veya bisiklete binmek gibi açık hava etkinlikleri, aynı zamanda D vitamini depolarınızı doldurmanıza yarar. Güneş ışığına maruz kalmanın depresyonu önleyebileceği ve uykuyu iyileştirebileceği ve her ikisinin de daha sağlıklı bir beyin anlamına geldiğini biliyoruz.

● Sigara içiyorsanız bu alışkanlığınızı bırakmanın tam zamanı! Sigara içmek sadece beyin hasarına ve vasküler demansa yol açıp inme riskinizi artırmakla kalmıyor. Uzun süreli sigara tüketimi, beynin dış tabakası olan, hafıza, dil ve algılama gibi kritik bilişsel işlevlerin meydana geldiği beyin korteksinin incelmesine neden olabiliyor.

Orta Yaş Dönemi: Sağlığınızı koruyun

Orta yaşta ortaya çıkan obezite, yüksek kolesterol, yüksek tansiyon ve diyabetin beyin sağlığını da etkilediğine dikkat çeken Dr. Esra Mıhçıoğlu, 40-64 yaş dönemine özel şu uyarılardı bulundu:

● Daha çok düşünün. Farklı bir ülkeye seyahat etmek, yeni bir dil öğrenmek, tipik olarak ilginizi çekmeyen film türlerini izlemek ve yorumlamak veya ilgi alanınız dışındaki kitapları okumak bu konuda size yardımcı olur.

● Diyabetin kontrolünü elinize alın. Bu sayede demans riskini yarıya indirebilirsiniz.

● Kilo verme konusunu önemseyin. Araştırmacılar artan vücut ağırlığı ile beynin öğrenme ve hafıza için önemli bir alanı olan hipokampusun boyutunun azalması arasında bir bağlantı ortaya koydu. Haftada üç kez en az 30 dakika kardiyovasküler egzersiz yapın ve kilo verme konusunda doktorunuzla konuşun.

● Uyku apnesi sorununuz varsa tedavi için harekete geçin. Türkiye’de, yaklaşık 1.5 milyon kişi, tıkalı hava yolları rahatsızlığı nedeniyle gece boyunca solunumun onlarca kez durmasına neden olan uyku apnesinden muzdarip. Araştırmalar uyku apnesi olan yetişkinlerin daha erken yaşta bilişsel düşüş yaşadığını kanıtlıyor.

Yaşlılık Dönemi: Sosyal ve zihinsel olarak aktif kalın

65 yaşından sonra beyinde bazı değişiklikler kaçınılmaz oluyor. Ancak ne kadar çok vücudunuzu sağlıklı tutarsanız ve beyninizin farklı bölümlerine meydan okursanız, iyi çalışmasını da o kadar desteklersiniz. Beynin aktif ve dinç tutulmasıyla şiddetli bilişsel kayıpların 5 yıl ötelenebildiğini kaydeden Dr. Esra Mıhçıoğlu, “Bu yaş grubunda Alzheimer hastalığı ve diğer demans türleri ile inme için risk artar. 65 yaşın üzerindeki dokuz kişiden biri Alzheimer hastalığına yakalanır ve 85 yaşına gelindiğinde bu risk üçte bir olur. Vücudunuz zayıfladıkça düşme riskiniz artar, bu da beyin sağlığını tehlikeye atabilir” diye uyarıyor. Dr. Esra Mıhçıoğlu’nun bu döneme özel diğer uyarıları şöyle:

● Günde en az bir arkadaşınızı arayın. Arkadaşlarınız ve ailenizle ne kadar çok iletişim halinde olursanız, beyninizi çalıştırmanız için o kadar çok fırsat yaratırsınız. Daha az sıklıkta sosyal iletişim, yalnızlık ve fiziksel hareketsizlik ileri yaşam depresyonu dahil olmak üzere diğer iyi bilinen demans risklerini artırır.

● Akıllı telefon kullanımını öğrenin. Çok fazla teknoloji gelişen beyin için zararlı olabilirken, uzaktan eğitim, online bankacılık, online alışveriş, telefonunuzda kelime sudoku oyunları oynamak önemli olabilir. Sosyal ve zihinsel olarak aktif kalmanın bir aracıdır.

● Haftada en az bir kez farklı şeyler yapın. Emeklilikte insanlar genellikle aynı alışkanlıkları sürdürür. Ancak küçük yenilikler yaparak motivasyonu, uyanıklığı ve hızı artıran güçlü bir nörotransmiter (nöronlar arasında iletişimi sağlayan kimyasallar) olan norepinefrin hormonunun salgılanmasını uyarabilir ve bu şekilde öğrenmeniz kalıcı hale gelir.

● Yürüyüş gibi orta düzeyde egzersizin hem sağlıklı yaşlılarda hem de hafif bilişsel bozukluğu olanlarda beynin dış tabakasının küçülmesini tersine çevirmeye yardımcı oluyor. Günde 15 dakika kadar kısa bir yürüyüş bile etkili. Güç antrenmanları beyin sağlığının korunmasında önemlidir. Bu nedenle tekerlekli sandalyeye bağlıysanız bile oturarak egzersiz yapabilirsiniz.

● Evinizi güvende tutun. Düşmeler, travmatik beyin hasarının önde gelen nedenidir ve 75 yaşından sonra düşme riski büyük ölçüde artar. Başınızı döndüren herhangi bir ilaç kullanmadığınızdan, gözlük reçetenizin güncel olduğundan emin olun ve gözlerinizi kontrol ettirin. Kablolar, kilimler ve gevşek korkuluklar gibi takılma riskini artıran durumları gözden geçirin.

The post Bu öneriler beyin sağlığını koruyor!.. appeared first on DOCTORS BPM.

Tüm canlılarda olduğu gibi, insanda da büyümenin, gelişmenin, çoğalmanın ve yaşlanmanın temelinde genetik yapı çok önemlidir. Her canlıda olduğu gibi insanlardaki organlar da hücrelerden oluşmaktadır. Vücudumuzda trilyonlarca hücre bulunmaktadır. Her hücrenin içinde çekirdek yer almaktadır ve bu çekirdek genetik şifrelerin saklandığı DNA’nın bulunduğu yerdir.

Kromozomlar, canlı vücudundaki neredeyse tüm hücrelerin çekirdeklerinin içinde yer alan, sıkıca sarılmış DNA paketleridir.

Her hücrede yarısını anneden yarısı babadan gelmek üzere toplam da 46 kromozom bulunmaktadır.  Kromozomlarımızın her birini oluşturan DNA, binlerce gen içerir. İnsanda yaklaşık 30 bin gen bulunur ve genleri oluşturan DNA ise, 3.5 milyar Adenin Guanin Timin ve Cytosin (AGTC) harf dizisinden oluşmaktadır. 3.5 milyar harften oluşan bu kodlar her bireyin kendi genetik şifresini ve kitabını oluşturmaktadır.

Genetik hastalıklar; kromozom hastalıkları, tek gen hastalıkları, mitokondrial hastalıklar  ve çoklu faktoriyel hastalıkları içermektedir. Genetik hastalıkların tanısının koyulmasında farklı test yöntemleri uygulanmaktadır. Tek gen testleri, panel testleri ve microarray testleri daha önceden belirlenmiş bir gendeki bilinen varyantları incelerken son yıllarda gelişen teknoloji ve maliyetlerdeki azalmalar ile birlikte, tüm genlerdeki fonksiyonel proteinleri kodlayan EKZON bölgelerini inceleyen, Tüm Ekzom Sekans Analizi (WES) ve tüm GENOM’umuzu inceleyen, Tüm Genom Sekans Analizi (WGS)  gündeme gelmiştir.

Tüm ekzom dizileme analizi (WES) yaklaşık 20 bin gendeki ekzonları yani protein kodlayan bölgeleri kapsar. Bugüne kadar hastalıklara neden olan mutasyonların yaklaşık yüzde 85’inin ekzonların içinde bulunduğu gözlemlenmiştir ve bundan dolayı WES analizi yüzde 85 oranında bilgi sağlamaktadır.

Tüm Genom Dizileme Analizi (WGS) ise protein kodlayan ve kodlamayan (Ekzon&Intron) tüm bölümleri yani genomun yüzde 99’nu kapsamaktadır. Bilinen tek nükleotid varyantlar (SNV), küçük yerleştirmeler ve silmeler (Insertions&Deletions), yapısal varyantlar (SV’ler), büyük kopyalı nükleotid varyantlar (CNV) taranmaktadır. Ayrıca somatik hücrelerde varyantların tespitinde WGS kullanılmaktadır. Bu nedenle somatik kanserlerin tanı ve tedavisine rehberlik edecek varyantları tanımlayan en gelişmiş teknolojidir.

Tüm Ekzom Analizi (WES) yüzde 85 oranında genetik bilgi sağlarken, Tüm Genom Analizi (WGS) de kodlanan, kodlanamayan varyantlar, Delesyonlar, Duplikasyonlar, CNV ler (Copy Number Variation) bakılarak yüzde 99 oranında genetik bilgi vermektedir.

Günümüzde milyonlarca hasta yanlış ya da tanısı konmamış genetik hastalıklardan muzdariptir, çünkü en doğru test, en uygun teknoloji ve ayrıntılı bir genetik danışmanlık uygulanmamıştır. Bu da hastalıkların tanısının konmasında kişilere zaman kaybı ve ekonomik kayıplar yaratmanın yanında psikolojik sorunlara da yol açmaktadır.

Her ne kadar birçok durumda bu testler bir hastalığın nedenini belirlemek için yeterli olsa da, bu analizler doğal sınırlamalara sahiptir ve bazı durumlarda genetik sebebi tam olarak ortaya çıkartamayabilir.

Son yıllarda tanısı konulamamış hastalıklarda gündeme gelen WES ve WGS bir tanı aracı olarak, daha kolay erişilebilir hale gelmiştir. Sorun olan olguların yüzde 60’ından fazlasında WES veya WGS çok önemli bir rol oynamıştır. Bu başarıda, hasta seçimi, klinik semptomların ve tıbbi kayıtların bir uzman ekibi tarafından incelenmesi ve WES/WGS ile keşfedilen olası genetik çeşitliliklerin ve mutasyonların klinik ile ilişkisinin tesbiti ve klinisyen ile genetik doktorunun yakın iş birliği çok önemlidir.

WES ve WGS bir şehirde adres aramaya benzetilebilir. Tüm genomu bir şehir, caddeleri genler, sokakları ekzomlar, numaraları evleri bilinen mutasyonlar, yıkık dökük ve kaçak evleri delesyon duplikasyonlar, çıkmaz sokakları CNV’ler, olarak kabul edebiliriz. Hazırlanan klinik bilgiler adres aramada navigasyon görevi yapmakta, ayrıntılı veri tabanı ve teknoloji de aracımız olmaktadır. Aracımız ne kadar son model ve navigasyonumuz da kaliteli ve ayrıntılı olur ise şehire girdiğimizde tüm  mahalle, cadde ve sokaklarda aradığımız ev adresini daha kolay ve kısa zamanda buluruz. WGS de WES ten farklı olarak, normal numaralı evler haricinde, yıkık-dökük evler, kaçak katlı evler, çıkmaz sokaklara kadar ayrıntılı taranmaktadır.

Merkezimize başvuran hastaların ayrıntılı klinik bilgileri, daha önce yapılmış tüm testleri ve aile ağacını içeren raporları hazırlanmaktadır. Testler hakkında ayrıntılı bilgi verildikten sonra onam belgeleri imzalanmakta, akabinde alınan kan örnekleri özel kartlara işlenmektedir. Almanya’da bulunan CENTOGENE laboratuvarlarının CENTOPORTAL sistemine girilerek ayrıntılı klinik bilgiler sisteme yazılmakta ve kart örnekleri ertesi gün Almanya’ya ulaşmaktadır. CENTOGENE laboratuvarlarında uzman ekipler tarafından analiz yürütülmekte ve dünyanın en kapsamlı mutasyon veri tabanlarından bir olan CENTOMD de klinik bilgi ile beraber varyantların tüm kökeni ve sınıflandırılması yapılarak yaklaşık iki ay içinde klinik raporlandırma (ham data ile beraber) yapılmaktadır.

Sonuçlar alındıktan sonra, sonuçların kişiye göre ayrıntılı yorumu yapılarak genetik danışma verilmektedir. Ayrıca takip eden hastanın hekimi ile görüşülmekte karşılıklı olarak hastanın klinik ve moleküler yönü tartışıldıktan sonra, kişinin tanısı netleşmekte ve tedavi yöntemi, hekimi tarafından daha net olarak belirlenmektedir.

“Genetik Şifreniz Yaşam Kaliteniz’’ diyerek herkese sağlıklı, mutlu, huzurlu ve kaliteli bir yıl dileriz.

Prof. Dr. Duran CANATAN

The post Genetik hastalıklar ve DNA şifreleri!.. appeared first on DOCTORS BPM.